Tôi nhớ mãi một buổi tối cách đây gần hai năm, khi ngồi đối diện với hai vợ chồng người sáng lập của một doanh nghiệp SME trong ngành phụ kiện cửa nhôm kính. Người vợ nhìn tôi, mắt đỏ hoe, những giọt nước mắt lăn dài sau chuỗi ngày kìm nén:
Anh Đồng ạ, chúng em thực sự không thể nói chuyện với nhau được nữa. Cứ mở miệng ra nói về công việc là cãi vã. Em mệt mỏi đến mức muốn buông xuôi tất cả, muốn bán quách công ty đi nhưng cũng chẳng ai mua...
Đó là thời điểm cuối năm 2024. Đứng trước mặt tôi là một bức tranh điển hình của các doanh nghiệp gia đình Việt Nam: Hai vợ chồng cùng chung vai sát cánh suốt 14 năm, đi lên từ hai bàn tay trắng, vượt qua bao sóng gió thương trường nhưng lại đang đứng trước bờ vực đổ vỡ của cả sự nghiệp lẫn hôn nhân. Đau đớn hơn, cơn khủng hoảng này xảy ra ngay sau một biến cố lớn vào năm 2023, khi họ bị chính người thân trong gia đình phản bội, lấy đi >70% khách hàng và lừa một số tiền lớn.
Họ tìm đến tôi khi năng lượng đã cạn kiệt, lòng tin đổ nát và giao tiếp hoàn toàn bế tắc.
Cái bẫy của việc “cố sửa tầng Xác”
Khi rơi vào tình trạng doanh thu chững lại, nhân sự thực thi yếu và nội bộ lục đục, phản xạ tự nhiên của hầu hết người chủ là đi tìm các công cụ quản trị ở tầng ngọn (tầng Xác). Vợ chồng người sáng lập ấy cũng không ngoại lệ. Họ đã tốn rất nhiều tiền bạc, thời gian để đi học đủ các khóa học của các ông thầy lớn nhỏ.
- Họ nỗ lực mang những lý thuyết quản trị tinh hoa về áp dụng: Siết chặt quy trình: Chia rõ phòng ban trên giấy tờ (chồng phụ trách kỹ thuật, vợ phụ trách tài chính - hậu cần).
- Áp dụng cơ chế quản trị hiện đại: Thử nghiệm đưa KPI và cơ chế tính lương CCSC vào vận hành với kỳ vọng nhân sự nhìn vào các con số chi tiết sẽ tự động tăng năng suất.
- Đưa công nghệ vào quản lý: Cài đặt nhiều phần mềm mới để kiểm soát công việc.
Nhưng nghịch lý thay, càng siết quy trình, ma sát giao tiếp càng lớn. Bản tính tỉ mỉ của người vợ dẫn đến những bảng tính lương, thưởng và KPI vô cùng chi tiết, phức tạp. Kết quả là nhân sự thực thi nản lòng vì không hiểu, mỗi lần sếp hỏi chỉ trả lời cho qua chuyện. Người vợ gồng mình gánh vác việc kiểm soát, còn người chồng cảm thấy vai trò điều hành của mình bị can thiệp.
Họ tổ chức những cuộc họp thực thi đại trà, kéo hàng chục nhân sự (đặc biệt là đội bán hàng) vào phòng họp. Nhưng do không phân cấp, phân quyền rõ ràng, các cuộc họp biến thành nơi xả cảm xúc tiêu cực, đùn đẩy trách nhiệm và kết thúc mà không có giải pháp khả thi nào được đưa ra.
Cái bẫy lớn nhất ở đây là gì? Họ nghĩ rằng doanh nghiệp vận hành lung tung là do thiếu quy trình, nhân sự lười nhác là do thiếu KPI. Nhưng thực chất, họ đang cố dùng các công cụ tầng Xác để giải quyết một điểm nghẽn thuộc về tầng Lõi và tầng Hồn.
Nút thắt ở “hệ điều hành ngầm”
Doanh nghiệp là tấm gương phản chiếu chân thực thế giới quan và mối quan hệ của những người đứng đầu. Ở đây, điểm nghẽn cốt lõi không nằm ở năng lực của đội ngũ hay sự thiếu hụt quy trình, mà nằm ở chính mối quan hệ mâu thuẫn nội tâm và sự lệch vai bản thể của hai vợ chồng nhà sáng lập.
Trong quá trình đồng hành, tôi quan sát thấy hai nút thắt lớn:
1. Sự lệch vai tự nhiên vì văn hóa truyền thống
Do ảnh hưởng sâu sắc từ định kiến gia đình “chồng phải là trụ cột, vai trò phải cao hơn vợ”, họ đã phân bổ người chồng làm CEO (Giám đốc điều hành) và người vợ giữ vai trò Kế toán/Hậu cần.
Tuy nhiên, xét về xu hướng tính cách và năng lực bản thể:
- Người vợ: Rất mạnh về kết nối khách hàng, sát cánh cùng đội ngũ thực thi, nhạy bén với sự vụ hàng ngày. Đây chính là năng lực cốt lõi của một CEO thực chiến.
- Người chồng: Rốt ráo về kỹ thuật, có tư duy hệ thống và tầm nhìn chiến lược dài hạn. Anh phù hợp ở vai trò Chủ tịch (Chairman) hoạch định hơn là một CEO bám đuổi chi tiết.
Việc ép mình vào những chiếc áo không vừa kích cỡ bản thể vì bực tức nhau và vì định kiến xã hội khiến cả hai luôn trong trạng thái ức chế. Người chồng làm CEO nhưng không thể lead sâu sát, người vợ mang tiếng làm kế toán nhưng tiếng nói và tầm ảnh hưởng vẫn bao trùm lên nhân sự, khiến quyền lực bị chồng chéo và triệt tiêu lẫn nhau.
2. Sự chồng chéo giữa hệ chiếu Gia đình và Công việc
Họ mang bản ngã (Ego) của hai người sếp tranh chấp quyền lực ở công ty về phòng ngủ, và ngược lại, mang những ấm ức, hờn giận của đời sống vợ chồng vào phòng họp. Họ thiếu một “luật chơi chung” được thống nhất từ tầng Bản thể.
Giải pháp tái thiết từ Lõi bản thể
Khi đã nhìn rõ sợi dây trói buộc vô hình, tôi cùng hai vợ chồng bắt tay vào tái cấu trúc toàn diện, bắt đầu từ việc định chuẩn lại Bản thể.
Bước 1: Trả họ về đúng vị trí tự nhiên
Tôi thẳng thắn đề xuất một cuộc hoán đổi vai trò: Người chồng bước lên vị trí Chủ tịch, chịu trách nhiệm định hướng chiến lược và phát triển dòng sản phẩm khóa thông minh mới. Người vợ quay trở lại vị trí CEO, trực tiếp điều hành doanh nghiệp và bám sát đội ngũ BOM.
Khi được đặt vào đúng thế mạnh tự nhiên, năng lượng của cả hai lập tức được giải phóng. Tiếng nói leader bên trong người vợ được thỏa mãn, cô không còn cảm giác bị kìm hãm hay phải “nói bóng gió” tác động lên nhân sự nữa. Người chồng cũng trút bỏ được gánh nặng sự vụ hằng ngày để tập trung vào tư duy chiến lược dài hạn.
Bước 2: Thiết lập hệ điều hành OS.ONE với 3 cuộc họp kỷ luật
Chúng tôi cài đặt một khung vận hành giao tiếp mới để tách bạch rõ ràng các không gian đối thoại thông qua hệ điều hành OS.ONE:
- Cuộc họp 1:1 định kỳ: Tôi trực tiếp làm việc 1:1 với người chồng và người vợ. Đây là không gian an toàn để mỗi người được trút bỏ những áp lực cá nhân, nhìn nhận lại điểm mù của chính mình và học cách lắng nghe thế giới quan của người kia mà không phán xét.
- Cuộc họp BOD (Hội đồng quản trị): Nơi hai vợ chồng đối thoại sòng phẳng ở tầng chiến lược, thống nhất mục tiêu lớn và luật chơi chung.
- Cuộc họp BOM (Ban điều hành) hằng tuần: Do người vợ (CEO) chủ trì cùng đội ngũ quản lý trung cấp để giải quyết công việc thực thi, loại bỏ hoàn toàn sự can thiệp sự vụ của người chồng.
Bước 3: Thanh lọc và tinh gọn đội hình BOM
Thay vì những cuộc họp thực thi “xà quần” với hàng chục nhân sự không ai chịu trách nhiệm, tôi yêu cầu hai sếp thực hiện một cuộc thanh lọc mạnh mẽ. Chúng tôi tinh gọn Ban điều hành (BOM) lại chỉ còn đúng 3 người tương ứng với 3 mũi nhọn cốt lõi: Kinh doanh, Vận hành và Kế toán (sau này bổ sung thêm Kho vận - khâu cực kỳ quan trọng trong chuỗi giá trị của họ).
Mục tiêu của giai đoạn 1 (kéo dài suốt năm 2025) là xây dựng nội lực cho BOM: Họp hành dựa trên con số cụ thể, giải trình rõ ràng và dám chịu trách nhiệm. Khi đội ngũ bắt đầu biết tự đối thoại đa phương trên cơ sở công việc, cảm xúc tiêu cực của hai người đứng đầu tự động được giảm tải tối đa.
Chiêm nghiệm
Hành trình chuyển hóa không phải là một phép màu xảy ra sau một đêm, mà là sự rèn giũa kiên trì hơn một năm rưỡi từ Q4/2024 đến Q3/2026.
Khi bước sang giai đoạn 2 (năm 2026), khi nội lực BOM đã vững và mối quan hệ vợ chồng đã hòa hợp hơn, chúng tôi mới bắt đầu chạm đến bài toán Chiến lược. Chúng tôi ngồi lại định chuẩn chiếc La bàn định vị: Họ ở trong ngành này vì điều gì? Trăn trở thực sự của họ là gì?
Hóa ra, mong muốn sâu thẳm của họ là giúp đỡ đội ngũ có cuộc sống tốt hơn và mang lại giải pháp chất lượng cho khách hàng. Từ cái Lõi tinh thần đó, chúng tôi tái định vị doanh nghiệp: Từ một đơn vị bán lẻ sản phẩm phụ kiện thông thường thành nhà cung cấp giải pháp tổng thể, tập trung dịch chuyển sang phân khúc khách hàng cao hơn và dòng sản phẩm Lõi có biên lợi nhuận tốt.
Kết quả dịch chuyển trong hai quý đầu năm 2026 vô cùng khởi sắc. Trong buổi Planning cuối quý gần đây, một bất ngờ lớn đã xảy ra: Khi CEO (người vợ) đề xuất mục tiêu doanh số 4.5 tỷ cho sản phẩm lõi, chính đội ngũ thực thi bên dưới – nhờ cảm nhận được hơi thở thị trường và nội lực đã tăng trưởng – đã chủ động đề xuất nâng mục tiêu lên 5.1 tỷ. Cuộc họp đầu quý diễn ra trong không khí hân hoan, tràn đầy sinh khí chứ không còn là những màn đối đầu căng thẳng như trước.
Giờ đây, nhìn hai người thuyền trưởng ngồi đối thoại hòa ôn hòa, biết lắng nghe điểm mạnh của nhau và tự động bù đắp điểm yếu cho nhau, tôi nhận ra hạnh phúc lớn nhất của một người đồng hành làm nghề TDP (Total Development Partner) không chỉ là các con số tăng trưởng doanh nghiệp. Hạnh phúc lớn hơn cả là chúng tôi đã cùng nhau cứu vãn được một gia đình trên bờ vực đổ vỡ.
Tái tạo doanh nghiệp thực chất bắt đầu từ việc tái tạo những mối quan hệ cốt lõi nhất. Nếu anh chị cũng đang cùng người bạn đời của mình gánh vác một doanh nghiệp gia đình và cảm thấy mệt mỏi, hãy dành một khoảng lặng để tự hỏi:
Chúng ta đang vận hành tổ chức bằng sự áp đặt áp lực (Force) hay bằng sức mạnh của sự thấu cảm bản thể (Power)?
No comments yet